หลวงปู่ปราโมทย์ ปาโมชฺโช

มีสติ รู้กาย รู้ใจ ตามความเป็นจริง ด้วยจิตที่ตั้งมั่นและเป็นกลาง

หลักของการปฏิบัติที่จะให้เกิดสติปัญญาแท้ๆ เกิดมรรคเกิดผลได้ มีไม่มากหรอก จำหลักสั้นๆ ไว้
ให้เรามีสติ รู้กาย รู้ใจ ตามความเป็นจริง ด้วยจิตที่ตั้งมั่นและเป็นกลาง
หลวงพ่อไปรวบรวมหลักของการทำวิปัสสนากรรมฐาน ย่อลงมาเหลือเท่านี้เอง
ถ้าพูดให้ถูกๆ ก็มีสติรู้รูป รู้นาม ตามความเป็นจริง ด้วยจิตที่ตั้งมั่นและเป็นกลาง
รูปธรรม นามธรรมนั่นเอง
เรียนรู้รูปธรรมนามธรรมที่ประกอบกันเป็นตัวเรา

ส่วนหนึ่งของพระธรรมเทศนา หลวงพ่อปราโมทย์ ปาโมชฺโช วันที่ ๑๐ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๓
จากซีดีแสดงธรรม ณ วัดสวนสันติธรรม แผ่นที่ ๓๗ ไฟล์ 531010A

 

ถอดความพระธรรมเทศนาหลวงปู่ปราโมทย์ ปาโมชฺโช

ใบไม้แห้งสีส้มอิฐและน้ำตาลกับลูกสนเล็กๆ วาดด้วยสีน้ำบนพื้นกระดาษสีครีม
8 พฤศจิกายน 2569

สมาธิที่เห็นไตรลักษณ์ได้

สมาธิชนิดสงบมีมาก่อนพระพุทธเจ้าอีก ท่านก็ไม่ได้ปฏิเสธ ท่านแค่ต่อยอดจากสมาธิสงบ แล้วมาพัฒนาไปสู่สมาธิชนิดที่จิตมันตั้งมั่น พูดอย่างปริยัติก็คือพัฒนาจากสมาธิชนิดที่เป็นอารัมมณูปนิชฌาน การที่จิตเพ่งอยู่ในอารมณ์อันเดียว ไปสู่ลักขณูปนิชฌาน สมาธิที่จะเห็นไ ... อ่านต่อ
ดอกบัวสีชมพูตัดเส้นทองสองดอกกับดอกตูม บนพื้นสีน้ำชมพูครีมแต้มทองคำเปลว
6 พฤศจิกายน 2569

ใช้จิตธรรมดารู้กายรู้ใจ

เราต้องการเรียนให้เห็นธรรมดาของร่างกายของจิตใจ แต่พอเริ่มต้นเราก็เข้าไปแทรกแซง ให้มันผิดธรรมดา ใจเราเคยเคลื่อนไหว เปลี่ยนแปลงได้ตลอดเวลาที่มีการกระทบอารมณ์ เราไปแทรกแซงให้มันเฉยๆ นิ่งๆ ฉะนั้นเราจะไม่เห็นธรรมดาของมัน ธรรมดาของมันถูกทำลายไปเรียบร้อยแล้ ... อ่านต่อ
ดอกรักเร่สีแดงกับกิ่งใบสีเทาเงิน วาดด้วยสีน้ำบนพื้นขาว
5 พฤศจิกายน 2569

วิธีดูว่ารู้สึกตัวหรือเปล่า

วิธีดูว่ารู้สึกตัวหรือเปล่า ดูว่ามันผิด 2 อย่างไหม อันหนึ่งลืมตัวเอง ส่วนใหญ่หลงไปคิด หรือเห็นคนเดินมาแล้วไปดู เห็นหลวงพ่อมานั่งปุ๊บมาดูหลวงพ่อ มันก็ลืมตัวเอง ลืมรู้สึกตัวเอง อันนี้หลงไป อีกอันหนึ่งบังคับตัวเอง ถ้าเราลืมตัวเอง ร่างกายเรามีอยู่ก็เหมือ ... อ่านต่อ
เรียนรู้ทุกข์จนพ้นทุกข์
13 กันยายน 2569

เรียนรู้ทุกข์จนพ้นทุกข์

เราภาวนาเพื่อให้เห็นทุกข์ เพื่อให้เห็นความจริง สัจจะความจริงของร่างกายจิตใจเรา เรียนรู้ลงไปทั้งรูปธรรมทั้งนามธรรม ในความเป็นจริงแล้วคือก้อนทุกข์ มีเหตุก็เกิด หมดเหตุก็ดับ บังคับไม่ได้ ตัวมันนั่นล่ะเป็นตัวทุกข์ ถ้าเห็นอย่างนี้เราจะละสมุทัยได้เด็ดขาด ไ ... อ่านต่อ
สิ่งที่เหนือดวงคือกรรม
12 กันยายน 2569

สิ่งที่เหนือดวงคือกรรม

สิ่งที่เหนือดวงมีอยู่คือกรรม ดวงวิเศษแค่ไหน สิ่งที่เหนือมันก็คือกรรม ทำกรรมอันใดไว้ เป็นบุญหรือเป็นบาป อย่างไรก็ต้องได้รับผล การให้ผลของกรรม มันก็มีให้ในปัจจุบัน ให้ในชาติถัดไป ในชาติต่อๆ ไป กรรมบางอย่างก็เลิกให้ผลแล้ว อย่างอโหสิกรรม กิเลสไม่เข้าใครอ ... อ่านต่อ
รูปธรรมนามธรรมเป็นไตรลักษณ์
5 กันยายน 2569

รูปธรรมนามธรรมเป็นไตรลักษณ์

การปฏิบัติ เบื้องต้นฝึกให้มีสติ เมื่อเรามีสติที่ถูกต้อง สัมมาสมาธิเกิด การเจริญปัญญาเกิด เบื้องปลายของการทำสติปัฏฐาน ก็คือเราจะเกิดปัญญา จะรู้แจ้งเห็นจริง ว่ารูปธรรมนามธรรมทั้งหลายแหล่ ล้วนแต่ตกอยู่ใต้ไตรลักษณ์ทั้งสิ้น เมื่อเราสามารถเห็นความจริงถึงระ ... อ่านต่อ
ใจยอมรับความจริงได้ก็ไม่ทุกข์
31 สิงหาคม 2569

ใจยอมรับความจริงได้ก็ไม่ทุกข์

อยู่กับโลกต้องอดทน แล้วปัญหาทุกอย่างกระทั่งความสุขก็เป็นของชั่วคราว ถ้าใจเรายอมรับได้ เราไม่ทุกข์หรอก ที่เราทุกข์เพราะเรายอมรับไม่ได้ ยอมรับความจริงไม่ได้ อย่างเรายอมรับไม่ได้ว่าเราจะต้องแก่ ต้องเจ็บ ต้องตาย ต้องพลัดพรากจากคนที่เรารักอะไรอย่างนี้ ยอม ... อ่านต่อ
บุญจากการภาวนา
28 สิงหาคม 2569

บุญจากการภาวนา

การที่เราไปปิดทอง ไปฝังลูกนิมิตอะไรนี้ อย่างมากที่สุดเราก็ได้ไปเป็นเทวดา คนทั่วไปเขาบอกเป็นเทวดาก็ดี ก็ดีสิ แต่มันมีดียิ่งกว่านั้นอีก ถ้าเราหัดทำสมาธิได้ จิตเราสงบ แล้วไปเป็นพรหมได้ สูงกว่าเทวดา จิตประณีตกว่า ถ้าเราภาวนาได้ดีจริงๆ เลย เราเข้าถึงมรรคผ ... อ่านต่อ
รู้สึกตัวเพื่อเห็นความจริงของกายของใจ
23 สิงหาคม 2569

รู้สึกตัวเพื่อเห็นความจริงของกายของใจ

จุดสำคัญหัวใจสำคัญของการปฏิบัติเริ่มต้นด้วยต้องรู้สึกตัว ฉะนั้นเราทำกรรมฐานเพื่อให้รู้สึกตัว พอเรารู้สึกตัวได้แล้วเราเห็นจิตมันหลงไป หรือจิตมันถลำลงไปเพ่ง เห็นหลายๆ ที จิตมันจำการที่ถลำลงไปได้ จำการเพ่งได้ ต่อไปพอถลำไปคิดเรื่องอื่นปุ๊บ สติเกิดเองเลย ... อ่านต่อ

 

“การปฏิบัติธรรมมี ๓ อัน อันแรก เราต้องรักษาศีล ๕ ข้อไว้ อันที่สอง คือการทำในรูปแบบ อันที่สาม คือการทำในชีวิตประจำวัน ต้องทำ

ครูบาอาจารย์ท่านสอน หัวใจของการปฏิบัติ คือ การปฏิบัติในชีวิตประจำวัน เพราะว่าชีวิตส่วนใหญ่ของเราอยู่ธรรมดานี่เอง เราไม่ได้นั่งเข้าฌานอยู่ที่ไหนเมื่อไร วันๆ หนึ่งจะทำสมาธิ เดินจงกรมได้สักเท่าไร โดยเฉพาะฆราวาส ทำได้ไม่มาก ชีวิตส่วนใหญ่เราอยู่กับโลกธรรมดานี่เอง

ถ้าเราสามารถหลอมรวมการปฏิบัติเข้าในชีวิตธรรมดาของเรานี้ได้ เราก็จะไปได้เร็วมาก ไม่แพ้พระ ในขั้นต้นๆ โสดาฯ สกาทาคาฯ ฆราวาสไม่แพ้พระหรอกในเรื่องของความเร็ว ถ้ารู้หลักของการปฏิบัติ แล้วตั้งใจปฏิบัติจริงๆ อาจจะเร็วกว่าพระด้วยซ้ำไป”

พระธรรมเทศนาหลวงพ่อปราโมทย์ ปาโมชฺโช แผ่นที่ ๗๘ วันที่ ๗ ตุลาคม ๒๕๖๑ (ไฟล์ 611007A)

 

ช่วงถาม-ตอบ ตรวจการบ้าน หลวงปู่ปราโมทย์ ปาโมชฺโช

 

เห็นจิตเปลี่ยนแปลงถี่ๆ แต่ขณะที่ทุกข์เข้มข้นและจิตดิ้นรนมาก ความสุขผุดขึ้นเองกลางอก การภาวนาระยะนี้รู้สึกแปลกๆ มันเหมือนง่ายสบาย แต่สงสัยและสับสนมากขึ้น

สงสัยรู้ว่าสงสัย สับสนรู้ว่าสับสน มีชีวิตอยู่ชั่วขณะ อยู่กับปัจจุบัน ปัจจุบันไม่ใช่หนึ่งชั่วโมง ไม่ใช่หนึ่งนาที ปัจจุบันคือขณะนี้ พยายามฝึกตัวเอง ถ้าพวกเราแต่ละคนมีชีวิตอยู่ชั่วขณะ ความทุกข์มันตั้งอยู่ไม่ได้ ความทุกข์มันตั้ง ใช้ช่วงเวลา ไปคิด คิดแล้วก็ไปทุกข์อะไรอย่างนี้ มีระยะเวลา แต่ถ้าเรามีชีวิตทีละขณะๆ มีสติไปเรื่อยๆ ความทุกข์มันตั้งอยู่ไม่ได้ ... อ่านต่อ

พักหลังรู้สึกว่าการมีกายมีใจเป็นภาระ มีความรู้สึกทุกข์ ไม่เป็นกลางต่อความทุกข์ เห็นความทุกข์หนักบ้าง จางบ้าง หายไปบ้าง มีเหตุก็ทุกข์ใหม่ หนีไม่ได้

ถ้าจิตมันไปอยู่นอกๆ มันไม่เดินปัญญาจริงหรอก มันไม่ได้ตั้งตัวเป็นคนเห็น ถ้าจิตมันอยู่ในฐาน มันจะทำตัวเป็นแค่ผู้รู้ผู้เห็นเท่านั้นเอง แล้วสภาวะทั้งหลายจะผ่านมาผ่านไปให้เห็น จะเห็นไตรลักษณ์ แต่ถ้าจิตเราไหลออกไป มันจะไม่เห็นหรอก แล้วไปเดินปัญญา ตัวนี้ที่จะเกิดวิปัสสนูปกิเลส เกิดตรงนี้ล่ะ คือจิตเราไม่เข้าฐาน แล้วเราทำวิปัสสนาไป วิปัสสนูปกิเลสมันจะเกิด ... อ่านต่อ

บางวันดูจิตไม่ได้จะฟุ้งซ่าน พอรู้ตัวจะมาระลึกกายแทน พยายามดูอกุศลเป็นไตรลักษณ์ แต่จิตยังไม่เป็นกลาง

ถ้าจิตฟุ้งซ่านรู้ว่าฟุ้งซ่านได้ดีที่สุดเลย จุดสำคัญคือต้องเป็นกลาง เป็นกลางมีหลายกลาง เป็นกลางเพราะสติก็มี เป็นกลางเพราะสมาธิก็มี เป็นกลางที่เลิศที่สุดคือเป็นกลางด้วยปัญญา อย่างถ้าเราเห็นสุขเกิดดับ ทุกข์ก็เกิดแล้วก็ดับ เห็นซ้ำแล้วซ้ำอีก ต่อไปเวลาสุขเกิด จิตก็ไม่หลงยินดี เป็นกลาง ทุกข์เกิดก็ไม่ยินร้าย เป็นกลาง อันนี้กลางด้วยปัญญา อันนี้ดีเลิศเลย เป็นกลางต่อความปรุงแต่งทั้งหลายทั้งปวง แต่ถ้ากลางด้วยสมาธิจะเป็นอีกแบบหนึ่ง กลางด้วยสติก็เป็นอีกอย่างหนึ่ง ... อ่านต่อ

ภาวนายุบหนอพองหนอ กำหนดรู้ทุกอาการที่เกิด พอถึงจุดหนึ่งจะไม่รู้ถึงกายสังขาร จึงกำหนดรู้หนอๆ และกำหนดรู้ทุกอาการไปเรื่อยๆ จนทุกอย่างดับวูบ นิ่งสนิท

พรหมลูกฟักไม่มีความรู้สึกเลย จะหมดความรู้สึกไปเลย ที่ภาวนาแล้วบอกว่าบรรลุ บรรลุอะไร ส่วนใหญ่เป็นพรหมลูกฟัก หมดความรู้สึก ตัวแข็งทื่อๆ อยู่ อันนั้นใช้ไม่ได้เลย ... อ่านต่อ

คิดว่าตนเองชำระกิเลสมาได้ตามลำดับ แต่ไม่มั่นใจ จึงพิจารณาย้อนไปมา เพื่อทบทวนอยู่บ่อยๆ

การปฏิบัติธรรมคือการเรียนรู้ตัวเอง รู้ความจริงของกาย รู้ความจริงของใจ มันจะรู้ไปจนถึงจุดที่รู้จริง แล้วมันจะปล่อยวาง ฉะนั้นเราภาวนา สุดท้ายเราจะปล่อยวาง ไม่ยึดอะไร ไม่ได้ยึดกระทั่งดี ... อ่านต่อ

ปฏิบัติในรูปแบบเป็นประจำมากกว่า 2 ปี แต่รู้สึกก้าวหน้าน้อยมาก ฟุ้งซ่านง่าย ยังหาวิธีที่เหมาะกับตัวเองไม่เจอ

ภาวนาเอาสติเป็นที่ตั้ง เราจะเห็นสภาวะได้ละเอียดขึ้น ประณีตขึ้น เร็วขึ้น อย่างเคยหลงยาวๆ ก็จะหลงสั้นลง เคยโมโหแรงๆ ขัดใจเล็กๆ ก็เห็นแล้ว ก็หายขัดใจ นี้เป็นผลของการปฏิบัติ ฉะนั้นตั้งหลักให้ถูก ตัวที่เราจะทำคือสติ เราจะพัฒนาสติ ... อ่านต่อ

ดูท้องพองยุบ เห็นกายจิตแยกกัน ถ้านึกถึงการปฏิบัติจะเพ่งบ้าง คิดว่าปฏิบัติไปเรื่อยๆ แต่ลึกๆ ก็ยังโลภ กายกับจิตแยกแล้วบางทีเฉยๆ

กายกับจิตแยกมันมี 2 แบบ แบบหนึ่ง เราจงใจแยก เราก็ตั้งไว้เฉยๆ อย่างนี้ แยกอย่างนี้ไม่ดี ถ้าจิตมันตั้งมั่นแล้วมันแยก อันนี้ดี เราไม่ได้เจตนาแยก มันแยกให้ดูเลย แต่ถ้าเราจงใจแยก อันนี้ไม่ดี ... อ่านต่อ

ส่วนใหญ่จะดูกาย มีเรื่องใหม่ๆ ให้คิด จบ 1 เรื่อง ก็จะมีอีก 1 เรื่องมาต่อ ทำให้เกิดความหลงยาวได้ง่ายตามความสำคัญของเรื่องที่ให้คิด

เวลามีงานที่ต้องคิดห้ามไม่ได้ จิตมันจะคิดห้ามไม่ได้หรอก แต่พอคิดมันต้องคิดงาน แต่พอคิดแล้วเกิดกิเลสให้รู้ทันตัวนี้ คิดงานแล้วกลุ้มใจ คิดไม่ตกกลุ้มใจ ตัวนี้กิเลสไม่ใช่งาน รู้ทัน ฉะนั้นการทำงานมันต้องคิด ห้ามไม่ได้ คิดได้ แต่ถ้าคิดแล้วตอนไหนเกิดกิเลส ค่อยรู้เอา อันนี้สำหรับคนที่ทำงานที่ต้องคิด ... อ่านต่อ

เห็นชัดขึ้นว่ากายเป็นของถูกรู้ เคลื่อนไหวเปลี่ยนแปลงเอง เห็นทิฏฐิมานะของตัวเองแล้วรู้สึกละอาย จึงมุ่งเน้นพัฒนาคุณภาพจิตของตนให้มาก

อย่าไปมุ่งพัฒนาจิต เอาแค่คอยเรียนรู้จิตไป งานของพวกเราชาวพุทธคือการเรียนรู้ เรียนรู้กาย เรียนรู้ใจของตัวเอง ส่วนพัฒนาการเป็นไปเอง อย่าไปคาดหวังว่า ทำแล้วจะต้องดีอย่างนั้น ดีอย่างนี้ อยู่กับปัจจุบันไปเรื่อยๆ มีสติรู้จิต รู้ใจ รู้กาย เป็นปัจจุบันไปบ่อยๆ แล้วมันพัฒนาเอง ... อ่านต่อ

สังเกตว่าเริ่มมีสติและเห็นตัณหาเกิดดับ แต่โดยรวมยังหลงอยู่มาก ยังเดินปัญญาไม่ได้

ตรงที่เห็นตัณหาเกิดดับ อันนั้นล่ะเจริญปัญญาแล้ว คือถ้าเราเห็นสภาวะรูปธรรมหรือนามธรรมเกิดดับได้ เราเจริญปัญญาอยู่แล้ว แต่การเจริญปัญญา เราไม่ได้ทำตลอดเวลา บางทีจิตก็เฉยๆ บางทีจิตก็ดูไตรลักษณ์สลับกันไปเรื่อยๆ ไม่มีใครเจริญปัญญารวดเดียวตลอด ... อ่านต่อ